بازتاب هویت ملی بر زندگی افغانها

    شاطر
    avatar
    admin
    Admin

    تعداد پستها : 6909
    Registration date : 2007-06-20

    بازتاب هویت ملی بر زندگی افغانها

    پست  admin في الأحد 13 سبتمبر 2015 - 1:47


    میرعنایت الله سادات                          
     
    بازتاب هویت ملی بر زندگی افغانها
     
    انسانها همانطوریکه ذریعۀ هویت فردی خود ، شناسایی میشوند ، بوسیلۀ هویت های جمعی نیز مشخص میگردند. هویت های جمعی در طول تاریخ بشری به انواع متفاوت و مختلف بمیان آمده اند و انسانهای ساکن در اطراف و اکناف جهان ، خودرا وابسته به یکی از این هویت ها ، پنداشته اند .
       هرهویت جمعی خودرا بوسیلۀ یک سلسله مشخصات ، از هویت جمعیت های دیگر متمایز میسازد . همۀ این هویت های ظهور یافته در طول تاریخ ، نتوانسته اند که بطور یکسان و برای همیش پا برجا بمانند.  شماری از آنها که توان سازگاری با روند تکامل جوامع بشری را نداشتند و جبرا" درتحت عوامل نوظهور ، از میان رفتند . از زمرۀ هویت های جمعی که تا هنوزبطور کامل منحل نشده اند ، مطرح ترین همۀ آنها ، هویت های قومی ، نژادی ، مذهبی و سرانجام متعلق شدن انسانها به «هویت ملی» شان میباشد .
       هویت ملی پدیدۀ بی نهایت مؤثر و با اهمیت در تاریخ تکامل جوامع بشری بوده و از همین جهت همیشه مورد توجه محققان قرار میگیرد . بخاطر درک و شناسایی هویت ملی ، جمعا" دو طرز دید از جانب دانشمندان ارائه شده است : یکی «تیوری وراثت» بوده و دیگری آن « تیوری سازندگی» میباشد.  طرفداران تیوری وراثت ، هویت ملی را یک پدیدۀ ازلی و نهفته در خلقت انسانها میدانند. دید این گروه بر پایۀ نژاد متکی بوده و فی الواقع پایۀ تفکر نژاد پرست ها در رابطه به این پدیده می باشد. بر خلاف این طرز دید ، هواداران تیوری سازندگی ، معتقد اند که هویت ملی ازلی نبوده ، بلکه بالواسطۀ فرهنگ انسانها ساخته می شود.
       امروز انسانها بالاثر تکامل اجتماعی و رسوخ مدرنیته در سطح جهانی ، به دور هویت های ملی شان حلقه زده ، ملت ها و دولت های ملی خودرا بوجود آورده اند و یا هنوز هم در مسیر نیل به این هدف قرار دارند . هویت ملی مجموع ارزش هایی است که در طول تاریخ یک ملت ، در میان مردم ، شکل میگیرد. به عبارت دیگر«ملت» بربنیاد مفهوم «هویت ملی» بناء می یابد. جریان پیدایش «دولت ملی» نیز وابسته ازهویت ملی بوده و برمبنای آن پایه گذاری میشود.
       در رابطه به اجزای مکملۀ هویت ملی باید اذعان داشت که هیچ یک ازهویت های ملی نمی تواند بدون سرزمین مشترک ، تاریخ مشترک ، نظام واحد سیاسی و اجتماعی و منافع مشترک اقتصادی ، بر پایۀ اکمال برسد. همینطور ضروراست که بخاطر ترکیب و هماهنگ سازی اجزای فوق الذکر، همبستگی ، مشارکت فعال و هدفمند ملی ، وجود داشته باشد.
       چنین مشارکت بوسیلۀ قوانین در جامعه تنظیم شده ، حدود مکلفیت های ملت و صلاحیت های دولت ملی را تنظیم مینماید. به عبارۀ دیگر چگونگی مشارکت ملت ، در پرتو قوانین ، بر مبنای اصول عادلانه و رعایت آزادی انسانها تنظیم می شود. بر پایۀ چنین مشارکت ، احساس همبستگی و ارادۀ ملت تبارز یافته و مردم سالاری قوام میآبد. ساختار ملت به پیدایش مدرنیته ارتباط داشته و با ظهورصنعت و تکامل شهر ها ، رشد می یابد . به همین گونه ، شیوه های جدید تولید و سراسری شدن تجارت ، موجب دگرگونی ها گردیده ، محدودیت های قومی و منطقوی را درهم میشکند. ملت سازی در کشور های مختلف ، مطابق به داشته های ملی هر کشور تحقق میآید . لذا با اطمینان میتوان اذعان داشت که این پدیده را نمی توان با کاپی کردن از یک کشور دیگر بوجود آورد. بناء" بخاطر شناسایی زمینه های پیدایش این پدیده در افغانستان ، هم باید اندکی به عوامل ذی نفوذ بر حدود جغرافیایی و گذشتۀ تاریخی وطن خود ، تأمل بنمائیم.
       سرزمین باستانی افغانستان ، مسمأ به نامهای «آریانا» ، «خراسان» و«افغانستان» مهد یکی از کهن ترین مراکز تمدن های جهان بود. ولی بالاثر عوامل گوناگونی که ذکر آن درین نوشتۀ مختصر نمی گنجد ، در آغاز قرن شانزدهم به اثر هجوم قوتهای مغلی ، صفوی و شیبانی ، دچار تجزیه شد. اما مردم این سرزمین ، در تحت چنین شرایط تحمیلی ، تا اواسط  قرن هجدهم بخاطر آزادی ، وحدت سرتاسری و استرداد سرزمین شان در هر سه استقامت ، قهرمانانه می رزمیدند. در غرب افغانستان نه تنها صفوی های اشغالگراز سرزمین افغانها رانده شدند ، بلکه در تحت زعامت محمود هوتکی به کشور اشغالگر نیز یورش برده شده و پس از محاصرۀ طولانی شهراصفهان ، شاه حسین صفوی که 32 سال بر کشور ایران سلطنت کرده بود ، تاج شاهی خودرا به شاه 25 سالۀ افغان تسلیم داد.متأسفانه پس ازسلطنت هوتکی ها این پیروزی تداوم نیافت .تا آنکه به سال 1747ع بر بنیاد فیصلۀ یک جرگۀ عنعنوی مرکب از نمایندگان قبایل ، افغانها به هدف بزرگ خود که توحید سرزمین شان بود ، دست یافتند. به این ترتیب سنگ بنای یک قدرت مرکزی ، متکی بر اتحاد قبایل ، گذاشته شد.
       به عبارت دیگر در تأسیس دولت همان وقت ، هویت قبایل بازتاب کامل داشت و هویت ملی به معنی واقعی آن ، هنوز متبارز نبود. قدرتهای قومی ، پایه های دولت را میساختند و هنوز جای آنهارا یک اردوی سراسری نگرفته بود. درچنین اوضاع و احوال ، قوای استعمار انگلیس قدمه به قدمه به مراکز قدرت افغانها نزدیک شده ، ضربات بزرگی را بر تمامیت ارضی و وحدت ملی ما  وارد کرد. پی آمد این تجاوزات ، به میان آوردن یک افغانستان کوچک و محاط به خشکه بود. در هماهنگی با این سیاست ها ، امیر عبدالرحمن خان بسال 1880ع  زمام امور را بدست گرفت تا حدود چنین یک کشور را تعین کرده و باتضعیف قدرت سران قبایل ، نفوذ دولت مرکزی را سرتاسری بسازد. به این ترتیب ، دولت مرکزی افغانستان در پرتوانکشافات اوضاع و تدابیر امیر، با تحت الشعاع قرار دادن قوتهای قومی ، شکل گرفت .
        اما این دولت هنوزهم در مسیریک «دولت ملی» قرار نداشت . زیرا آزادی در بخش سیاست خارجی وجود نداشنه واین عرصه  در انحصار هند برتانوی بود .دربخش سیاست داخلی هم ، سرنوشت مردم بر طبق فرامین امیر ، رسم و رواج های قبایلی و تعبیر های مذهبی معین گردیده و کدام  مشی روشن ، بخاطر رسیدن به یک دولت ملی ، موجود نبود . تا آنکه با پاه گرفتن جنبش مشروطیت و رویکار آمدن اعلحضرت امان الله خان اساسات یک دولت مدرن گذاشته شد.
       درین عصرسعی شد تا زندگی اتباع کشور بوسیلۀ قوانین تنظیم شود. طی سال 1922ع چهل قانون نافذ شد و در جریان سالهای بعدی الی ختم دورۀ امانی ، بیست وپنج قانون دیگر نیز انفاذ یافت (1). اعضای لویه جرگه (یکصد وپنجاه نفر) مرکب از وکلای انتخابی بوده و بوسیلۀ رأی مستقیم و سری ، فیصله های شانرا اتخاذ مینمودند. با انفاذ قانون اساسی بسال 1924 مفهوم حاکمیت مردم مطرح گردیده وسایر تدابیراصلاحی نیزدر جهت ساختن یک دولت مدرن روی دست گرفته شد  که شماری از آن به منصۀ اجراء قرار گرفت.
       مبارزه علیه استعمار و حفظ استقلال ملی درخط مقدم مشی ملی دولت قرار داشت . وطندوستی افغانها ، موقعیت کشور شان را درسطح « قلب آسیا» بالا برده بود. این دست آورد ها آنقدر بزرگ و با اهمیت بود که انگلیسها ، آنرا تحمل نتوانسته ، دسایس گوناگونی را علیه افغانستان و حاکمیت ملی آن سازمان دادند. به این ترتیب اغتشاش در سراسر افغانستان ساختار های روبه رشد یک ملت مدرن را ضربه زد.
       امروز که از قیام افغانها و تدابیر ملی گرایانۀ اعلحضرت امان الله خان 96 سال میگذرد ، هنوز هم فرزندان واقعی مردم افغانستان مصروف گذاردن سنگپایه های اولی بنای ساختمان «ملت» ، اشاعۀ «هویت ملی» و مستحکم سازی« حاکمیت ملی» شان می باشند . مردم افغانستان خواست متعرضانه نداشته و آرزو ندارند که با دست یابی به قدرت تجاوزکارانه ، منافع ملی خودرا در کشور های همجوار جستجو نمایند . ولی حق دارند که از منافع ملی خود در برابر پلانهای سلطه جویانه ای کشور های منطقه دفاع نمایند.
       حفظ منافع ملی ، رابطۀ مستقیم با توانمندی و قدرت یک ملت دارد . کشوری می تواند از منافع ملی خود دفاع نماید که ملت آن آگاه ، توانمند و باقدرت باشد . اتکأ روی تعهدات قدرت های بیرونی ، مؤجه نیست .زیرا آنها مبتنی بر منافع ملی خود با قضایا عمل نموده و با تغیر اهداف استراتیژیک شان ، به تعهدات سپردۀ خود تجدید نظر مینمایند .
      بناء" این سوال مطرح میشود که ما چگونه باید  توانمندی ملت خودرا بالا ببریم ؟  برای دریافت پاسخ به این پرسش ، باید روی عوامل بازدارندۀ توانایی های ملی ما مکث نمائیم . یادآوری تمام این عوامل درین نوشتۀ مختصر امر مستحیل است ، اما چند عاملی که در افغانستان امروزی ، علیه منافع ملی ، هویت ملی و حاکمیت ملی افغانها ، عمل مینمایند ، ذیلا" به بررسی گرفته می شود :
       ــ تا وقتی که گروه های «سیاسی» بر مبنای قوم ، مذهب و منطقه گرایی در قدرت شرکت داشته باشند ، آنها خود شان همین تمایلات فرقه گرایی را تقویت نموده و مانع تکامل « هویت واحد ملی» میشوند.
       ــ اصطکاک منافع قدرتهای بیرونی در داخل افغانستان ، وحدت ملی افغانها را تخریب مینماید. زیرا این قدرتها ، با دامن زدن به تفاوتهای قومی، منطقوی و تنظیمی،  برگروه های وابسته به خود شان در داخل سرزمین افغانها ، اتکاء مینماید. حوادث گذشته نشان داد که رقابت آنها ، بشکل صف  آرایی های فرقه یی موجب خونریزی های زیاد گردید.
       ــ به هر اندازه که قدرتهای منطقوی ، از برخورد های نیابتی و تحریکات گذشته ای خود ، در داخل افغانستان انتباه نگیرند و هنوز هم بالای مهره ها و ارتباطات قبلی شان ، خود را متمرکز سازند ، بهمان اندازه منافع مختلف و متضاد آنها در وجود مهره های وابسته به ایشان جای گرفته ، اختلافات و تضاد ها را درمیان افغانهای هموطن شکل میدهد. چنین تلاشها ، وحدت ملی و منافع ملی افغانها را به مخاطره میآندازد.
       ــ اگر شرایط داخلی برای حفظ منافع ملی و وحدت ملی آماده نگردد، زمینه های خرابکاری ازبیرون ، مانند گذشته تداوم میآبد. بخاطر اصلاح این وضع ، باید  امنیت سراسری تأمین گردیده ، تجارت داخلی سرتاسری شده و بالوسیلۀ مبادلات تجارتی ، مردمان مناطق مختلف از همدیگر شان وابسته شوند . همچنان  رشد اقتصادی، متوازن گردیده  و بالاخره ارزشهای ملی در سطوح مختلف جامعه تبلیغ و توضیح شود.
       ــ تا وقتی که شماری از زورمندان و متعلقین آنها ، حقوق بشری هموطنان شان را مراعات نکرده و تنها مردمان بی بضاعت مکلف به رعایت قانون باشند ، وحدت ملی تأمین نمی شود. زیرا چنین دوگانگی ، جامعه را از هم جدا میسازد .
       ــ وابستگی بخشهای بزرگ از تنظیمهای«جهادی» به ایران و پاکستان، موجب شده است که ذهنیت های افغانستان ستیزی در میان برخی حلقات ترویج یافته و هویت ملی درمیان آنها ، ضعیف گردد. مبتنی بر همین وابستگی ، در گذشته ، آشوب ها و جنگهای زیاد براه انداخته شد .حتی مثال های وجود دارد که آنها در تحت رهبری نظامیان پاکستانی ، بر علیه تمامیت ارضی خود حمله نمودند. حمله وسیع بر جلال آباد که پس از بیرون رفت قوای شوروی سابق در تحت رهبری مستقیم نظامیان پاکستان براه افتاد و موجب شکست مفتضحانۀ حمله کنندگان کردید ، یکی از مثال های روشن است .درین جنگ ، فرزندان واقعی افغانستان ، منحیث یک اصل افتخار آمیزملی ، از وطن آبایی شان دفاع نمودند .
       ــ میان مفاهیم «وابستگی» و «همبستگی» فرق زیادی وجود دارد . سازمانهای سیاسی ، حقوقی، فرهنگی ، مذهبی و اکادمیک ، می توانند با سازمان های مماثل شان در خارج از افغانستان روابط داشته و عندی الضرورت همبستگی آنها را بدست آورند . اما به هیچوجه حق ندارند که از سازمانها و یا دولت های خارجی به کدام گونه یی وابسته باشند. هرنوع وابستگی ، وحدت ملی افغانها را به مخاطره میآندازد.
       ــ عامل اقتصادی هم می تواند که بمثابۀ تضعیف کنندۀ هویت ملی عمل کند. بطور مثال می توان از وابستگی برخی مناطق همسرحد با ایران و پاکستان یاد آور شد. درین مناطق حتی واحد پولی یکی ازین دو همسایه مورد داد وستد قرار گرفته و به پول رایج وطن شان اعتماد نمی نمایند. چنین وضع ، معاملات بازرگانی وسرمایه گذاری ها را به سود این کشور ها سوق میدهد. بالنتیجه ، اقتصاد این مناطق از ساختار اقتصاد ملی افغانستان فاصله یافته وبه ساختار های آنطرف سرحد ، وابسته میشوند .
       ــ همینطور انتباه نادرست از « جهانی سازی» می تواند که زمینۀ مداخلات کشورهای قدرتمند و منافع یکجانبه ای آنها را در امور داخلی کشور ما بوجود آورده ، منافع ملی و هویت ملی افغانها را به بحران بکشاند .
       ــ  اگر قدرت به ارادۀ ملت مورد استعمال قرار نگرفته و یاقدرت بصورت پراکنده بکار گرفته شده وملت در زیرچتریک «قدرت عالی متمرکز» مصئون نباشند ، امکان استعمال آن به نفع اجانب و درگیرشدن قدرتمندان علیه همدیگر شان ، موجب نفاق ملی و حتی بحران هویت میگردد. جنگهای تنظیمی پس از بهار1992 در سراسر افغانستان ، بخصوص شهر کابل گواه روشن این پدیدۀ غمناک است .
       ــ شایعه ای شنیده میشود که در جریان مذاکرات صلح با طالبان ، جانب مقابل تقاضا نموده است که برخی مناطق سرحدی در جنوب و شرق افغانستان به آنها سپرده شود . اگر این درخواست مورد پذیرش سران دولت قرار بگیرد ، در حقیقت پلان تجزیۀ افغانستان عملی شده و هویت واحد ملی افغانها از بین میرود.
       ــ طوریکه از ورای رسانه ها ، بخصوص نشرات خارج از کشور برمیآید ، هنوز هم افراد و گروههای از افغانها وجود دارند که از مرز های قومی عبور نتوانسته و همگام با هموطنان خود علم وحدت ملی را بلند نمی نمایند. بعضی ازین افراد حتی به جعل کنندگان تاریخ میهن ما گوش فرا داده ، اکاذیب تاریخ نویسان مزدور بیگانگان را در رابطه به هویت ملی افغانها ، نشخوار مینمایند.
       ــ همانگونه که در عنوان این مقال مطرح شده است ، هویت ملی بر زندگی انسانها تأثیربزرگ دارد . این مفهوم احساس تعلق و وفاداری را به نماد های مشترک ، زنده نگهمیدارد.آنها را یکپارچه و متحد ساخته ، امکانات و توانایی های آنها را بالا میبرد. اما دشمنان وطن ما نمی خواهند که افغانها ازین توانمندی شان بهره مند شوند . آنها میکوشند تا افغانها دریک بحران هویت ، حیات به سر ببرند. همین حالت ، انگیزۀ شد که نگارندۀ این نوشته ، احساس و برداشت های خودرا درزمینه ، جمع بندی کرده و خدمت هموطنان خود تقدیم نماید . امید است مورد توجه میهن دوستان عزیز ما قرار بگیرد . ختم
     
     
    ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
     مولت من ، گیرهارد « انکشاف قانون اساسی افغانستان 1981 تا 1901»، مؤسسۀ المانی برای شرق، هامبورگ 1982 صفحۀ 11

      اكنون الجمعة 20 أكتوبر 2017 - 9:03 ميباشد